Eozynofilowe zapalenie przełyku – przyczyny

Eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE) to stosunkowo młoda jednostka chorobowa – po raz pierwszy opisana w 1993 roku jako odrębna od refluksowego zapalenia przełyku. Choć często współwystępuje z chorobami alergicznymi, jej etiologia jest znacznie bardziej złożona i nadal nie do końca poznana. Wiadomo jednak, że u podstaw choroby leży przewlekły proces zapalny błony śluzowej przełyku o podłożu immunologicznym, prowokowany przez różnorodne czynniki.

Do najczęstszych przyczyn eozynofilowego zapalenia przełyku zalicza się:

• alergeny pokarmowe, szczególnie białko mleka krowiego, pszenicę, soję, jajka, orzechy ziemne i owoce morza
• alergeny wziewne, które mogą nasilać objawy sezonowo (np. pyłki, roztocza)
• czynniki genetyczne, zwłaszcza u osób z chorobami tkanki łącznej, takimi jak zespół Marfana czy Ehlersa-Danlosa
• inne choroby atopowe, jak astma, atopowe zapalenie skóry czy alergiczny nieżyt nosa

Eozynofilowe zapalenie przełyku jest coraz częściej diagnozowane u osób rasy kaukaskiej, szczególnie w okresie dojrzewania i we wczesnej dorosłości. Obserwuje się także częstsze występowanie choroby u mężczyzn oraz pacjentów z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku alergii. Szczególną uwagę należy zwrócić na rolę alergii pokarmowych – kontakt z antygenem może prowadzić do aktywacji lokalnej odpowiedzi immunologicznej, czego efektem jest naciek eozynofilowy i rozwój zapalenia przełyku.

Najczęstsze objawy eozynofilowego zapalenia przełyku

Objawy eozynofilowego zapalenia przełyku (EoE) mogą być niespecyficzne i często przypominają inne choroby przewodu pokarmowego, co utrudnia szybką diagnozę. Charakter dolegliwości zależy w dużej mierze od wieku pacjenta, nasilenia procesu zapalnego oraz czasu trwania choroby. U wielu osób występuje dysfagia, czyli trudność w połykaniu, szczególnie pokarmów stałych, co nierzadko prowadzi do zwężenia światła przełyku. W obrazie klinicznym EoE mogą pojawić się także objawy sugerujące współistnienie alergii pokarmowych lub refluksu.

Do najczęstszych objawów klinicznych eozynofilowego zapalenia przełyku należą:

• dysfagia, zwłaszcza podczas spożywania suchego lub twardego kęsa pokarmowego
• uczucie zalegania jedzenia w przełyku, często wymagające popijania lub wypluwania
• ból w klatce piersiowej, niezwiązany z sercem, nasilający się przy połykaniu
• bóle brzucha, nudności lub uczucie pełności po posiłku
• wymioty lub cofanie treści pokarmowej, szczególnie u dzieci
• niedobory masy ciała, wynikające z ograniczonego przyjmowania pokarmów

W przypadku dzieci objawy eozynofilowego zapalenia przełyku mogą być jeszcze mniej charakterystyczne – obejmują m.in. odmowę jedzenia, opóźniony rozwój, częste ulewania lub zaburzenia snu. Co ważne, u pacjentów z długim czasem trwania choroby może dojść do trwałych zwężeń przełyku, co dodatkowo utrudnia leczenie. Ze względu na podobieństwo objawów do choroby refluksowej przełyku, szczególną uwagę należy zwrócić na brak odpowiedzi na leczenie PPI (inhibitorami pompy protonowej), co może sugerować EoE jako pierwotną przyczynę dolegliwości.

Diagnostyka EoE krok po kroku – jak wygląda proces rozpoznania choroby?

Rozpoznanie eozynofilowego zapalenia przełyku (EoE) wymaga kompleksowego podejścia, które łączy ocenę objawów klinicznych z wynikami badań endoskopowych i histopatologicznych. Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad lekarski, uwzględniający występowanie dysfagii, bólu w klatce piersiowej, trudności z połykaniem kęsów pokarmowych oraz inne objawy sugerujące zapalenie przełyku. W przypadku podejrzenia EoE wykonuje się badanie endoskopowe, które pozwala ocenić wygląd błony śluzowej przełyku – charakterystyczne są pierścienie, bruzdy, obrzęk oraz białe naloty.

Podczas endoskopii lekarz pobiera wycinki błony śluzowej z różnych odcinków przełyku w celu oceny histopatologicznej. Obecność co najmniej 15 eozynofili w polu widzenia mikroskopu stanowi kryterium rozpoznania eozynofilowego zapalenia przełyku. Jednocześnie wyklucza się inne możliwe przyczyny nacieku eozynofilowego, takie jak infekcje, eozynofilowe zapalenie żołądka czy choroby pasożytnicze. Dodatkowo, często zaleca się empiryczne wdrożenie inhibitorów pompy protonowej (leczenie PPI), aby sprawdzić, czy objawy ustępują – brak poprawy przemawia za rozpoznaniem EoE.

W niektórych przypadkach wykonywane są także testy skórne lub badania z krwi w kierunku alergii pokarmowych i wziewnych, co może wspierać decyzje terapeutyczne. Morfologia krwi może wykazać podwyższony poziom eozynofilów, a badania dodatkowe – jak pH-metria czy manometria przełyku – bywają pomocne w różnicowaniu z chorobą refluksową przełyku lub zaburzeniami motoryki. Prawidłowo przeprowadzona diagnostyka pozwala nie tylko na trafne rozpoznanie choroby, ale również na wdrożenie skutecznego leczenia i monitorowania choroby w dłuższej perspektywie.

Jak wygląda leczenie eozynofilowego zapalenia przełyku?

Leczenie eozynofilowego zapalenia przełyku (EoE) ma na celu złagodzenie objawów, uzyskanie remisji klinicznej i histologicznej oraz zapobieganie powikłaniom. Terapia powinna być dobrana indywidualnie, z uwzględnieniem wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz współistniejących chorób alergicznych. Najczęściej stosowana strategia opiera się na połączeniu leczenia farmakologicznego, dietetycznego i – w razie potrzeby – endoskopowego.

Podstawą leczenia farmakologicznego są leki o działaniu miejscowym, w tym doustne glikokortykosteroidy, które zmniejszają proces zapalny błony śluzowej przełyku. Skuteczne bywa także zastosowanie inhibitorów pompy protonowej, choć ich mechanizm działania w EoE nie jest w pełni poznany – przypuszcza się, że poza zmniejszeniem kwaśności soku żołądkowego mają też wpływ przeciwzapalny. W leczeniu alergicznych komponentów choroby można włączyć również leki przeciwhistaminowe.

Istotną rolę odgrywa leczenie dietetyczne, szczególnie w przypadku, gdy przyczyną EoE są alergeny pokarmowe. Wdrożenie empirycznej diety eliminacyjnej polega na czasowym wykluczeniu najczęściej uczulających produktów, takich jak białko mleka krowiego, soja, jaja, pszenica, orzechy i ryby. U części pacjentów stosuje się także dietę elementarną, opartą na hydrolizatach białkowych lub aminokwasach. Skuteczna dieta może prowadzić do remisji objawów i zmniejszenia nacieku eozynofilowego w błonie śluzowej przełyku.

W przypadku powikłań, takich jak znaczne zwężenie światła przełyku, konieczne może być endoskopowe poszerzenie przełyku. Zabieg ten poprawia komfort połykania, ale nie wpływa na proces zapalny, dlatego zawsze powinien być połączony z leczeniem przyczynowym. Leczenie eozynofilowego zapalenia przełyku powinno być prowadzone pod opieką gastroenterologa lub alergologa, a jego skuteczność regularnie oceniana – zarówno pod kątem objawów klinicznych, jak i wyników kontrolnych biopsji.

Badania kliniczne i leczenie biologiczne w eozynofilowym zapaleniu przełyku

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie nowoczesnymi metodami leczenia eozynofilowego zapalenia przełyku (EoE), zwłaszcza w przypadkach opornych na leczenie farmakologiczne i dietetyczne. Leczenie biologiczne oraz udział pacjentów w badaniach klinicznych otwierają nowe możliwości dla osób, u których standardowe metody nie przynoszą oczekiwanych efektów lub powodują działania niepożądane. Dzięki badaniom nad mechanizmami immunologicznymi EoE udało się zidentyfikować celowane terapie oparte na przeciwciałach monoklonalnych.

Leki biologiczne stosowane w leczeniu eozynofilowego zapalenia przełyku ukierunkowane są na konkretne cytokiny odpowiedzialne za napędzanie procesu zapalnego, m.in. interleukiny IL-4, IL-5 i IL-13. Ich działanie polega na hamowaniu aktywacji eozynofili – rodzaju białych krwinek – w błonie śluzowej przełyku, co przyczynia się do ograniczenia stanu zapalnego i poprawy objawów. W badaniach klinicznych największą skuteczność w osiąganiu remisji histologicznej i klinicznej wykazał dupilumab – przeciwciało monoklonalne stosowane również w leczeniu atopowego zapalenia skóry i astmy.

Udział w badaniach klinicznych daje pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii, które nie są jeszcze powszechnie dostępne, a jednocześnie pozwala na ścisłe monitorowanie choroby w kontrolowanych warunkach. Badania te prowadzone są według rygorystycznych protokołów, z uwzględnieniem dokładnej diagnostyki, oceny odpowiedzi na leczenie i bezpieczeństwa stosowanej terapii. To szansa dla osób z ciężką postacią eozynofilowego zapalenia przełyku, które nie reagują na inhibitory pompy protonowej, dietę eliminacyjną czy leki steroidowe o działaniu miejscowym.

Choć leczenie biologiczne nie jest jeszcze standardem postępowania w EoE, wyniki badań wskazują na jego duży potencjał, szczególnie w przypadku przewlekłej i nawrotowej postaci choroby. W miarę postępu medycyny oraz kolejnych zatwierdzeń leków biologicznych przez agencje rejestracyjne, można spodziewać się, że ta forma terapii stanie się bardziej dostępna i skuteczna w poprawie jakości życia pacjentów z tą chorobą zapalną przełyku