Jakie są przyczyny mikroskopowego zapalenia jelita?

Przyczyny mikroskopowego zapalenia jelita grubego nie są do końca poznane, jednak coraz więcej badań wskazuje na współdziałanie wielu czynników środowiskowych, genetycznych i immunologicznych. W większości przypadków rozwój choroby wiąże się z obecnością mikroskopowych zmian zapalnych w błonie śluzowej, mimo braku jakichkolwiek nieprawidłowości widocznych podczas kolonoskopii. Uważa się, że mikroskopowe zapalenie jelit może być wynikiem reakcji układu odpornościowego na nieznane bodźce u osób z określoną predyspozycją.

Do najczęściej rozważanych czynników ryzyka mikroskopowego zapalenia jelita należą:

• przewlekłe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów pompy protonowej oraz niektórych leków przeciwdepresyjnych
• choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów czy celiakia
• palenie papierosów, zwłaszcza w przypadku zapalenia kolagenowego
• zaburzenia wchłaniania kwasów żółciowych, które mogą prowadzić do drażnienia błony śluzowej jelita
• istnienie predyspozycji genetycznej, związanej m.in. z obecnością określonych haplotypów HLA

Warto podkreślić, że mikroskopowe zapalenie jelita grubego rozwija się najczęściej u osób po 50. roku życia, częściej u kobiet. Niektóre przypadki mogą mieć związek z wcześniejszymi infekcjami jelitowymi, a nawet z przyjmowaniem konkretnych suplementów lub leków, choć mechanizm wywołujący zapalenie nadal pozostaje niejednoznaczny.

Typowe i nietypowe objawy mikroskopowego zapalenia jelit

Mikroskopowe zapalenie jelit, mimo braku widocznych zmian w kolonoskopii, może prowadzić do szeregu uciążliwych dolegliwości, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie pacjenta. W większości przypadków głównym objawem choroby jest przewlekła wodnista biegunka, jednak obraz kliniczny bywa bardziej zróżnicowany – co utrudnia szybkie postawienie diagnozy. Objawy często przypominają te występujące w zespole jelita drażliwego, dlatego mikroskopowe zapalenie jelita grubego bywa mylone z chorobami o podłożu czynnościowym.

Do najczęstszych objawów mikroskopowego zapalenia jelit należą:

• przewlekłą biegunką, najczęściej wodnistą, bez domieszki krwi
• nagłe parcie na stolec, niekiedy z nietrzymaniem kału
• ból brzucha, o charakterze kolkowym lub rozlanym
• utrata masy ciała i ogólne osłabienie
• stolce tłuszczowe i cechy zaburzeń wchłaniania kwasów żółciowych

Rzadsze, nietypowe objawy obejmują także nocne wypróżnienia, obecność objawów zapalenia stawów, a w ciężkich przypadkach – utratę białka czy obecność nacieków zapalnych prowadzących do utrudnienia w codziennym życiu. Objawy mikroskopowego zapalenia mogą mieć przebieg falujący, z okresami remisji i nawrotów, co dodatkowo komplikuje rozpoznanie. W większości przypadków choroba rozwija się powoli, a jej cechą charakterystyczną pozostaje brak jednoznacznych zmian makroskopowych mimo nasilonych dolegliwości klinicznych.

Mikroskopowe zapalenie jelita grubego – jak wygląda diagnostyka?

Mikroskopowe zapalenie jelita grubego to jednostka chorobowa, której rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wyniku badania histopatologicznego. W przypadku podejrzenia choroby, diagnostyka powinna rozpocząć się od dokładnego zebrania wywiadu i wykluczenia innych przyczyn przewlekłej biegunki, takich jak infekcje, celiakia czy nieswoiste choroby zapalne jelit. Co istotne, w kolonoskopii nie stwierdza się zazwyczaj istotnych zmian – błona śluzowa jelita grubego wygląda prawidłowo lub wykazuje jedynie niespecyficzne zaczerwienienie.

Kluczowe znaczenie ma pobranie wycinków do oceny mikroskopowej z różnych odcinków jelita grubego – zarówno z prawej, jak i lewej strony. Obecność mikroskopowych zmian histopatologicznych, takich jak pogrubienie podnabłonkowej warstwy kolagenu (w zapaleniu kolagenowym) lub zwiększona liczba limfocytów śródnabłonkowych (w zapaleniu limfocytowym), potwierdza rozpoznanie. Ze względu na możliwość występowania zmian o charakterze ogniskowym, ograniczenie biopsji jedynie do odcinka esiczo-odbytniczego może prowadzić do przeoczenia choroby. W diagnostyce pomocne są także badania laboratoryjne oceniające stan zapalny, zaburzenia wchłaniania oraz obecność chorób współistniejących, takich jak choroba Hashimoto czy reumatoidalne zapalenie.

Leczenie mikroskopowego zapalenia jelita grubego

Leczenie mikroskopowego zapalenia jelita grubego zależy od nasilenia objawów, postaci histopatologicznej choroby oraz obecności chorób współistniejących. W większości przypadków mikroskopowe zapalenie jelit przebiega łagodnie i dobrze reaguje na leczenie farmakologiczne. U części pacjentów wystarczające może być odstawienie leków wywołujących objawy – np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów pompy protonowej lub niektórych leków przeciwdepresyjnych.

Podstawą leczenia mikroskopowego zapalenia jelita grubego są glikokortykosteroidy o działaniu miejscowym zażywane doustnie w postaci tabletek lub kapsułek – uznawane za najskuteczniejszy lek w leczeniu mzjg.

Pozostałe leki współtowarzyszące to: 

• leki przeciwbiegunkowe stosowane w łagodnych przypadkach
• leki wiążące kwasy żółciowe pomocne przy ich zaburzeniach wchłaniania
• preparaty przeciwzapalne – stosowane rzadziej, zwykle, gdy sterydy są przeciwwskazane
• leki immunosupresyjne – w cięższych lub nawrotowych przypadkach

Leczenie biologiczne rezerwuje się zazwyczaj dla pacjentów, u których standardowa terapia zawodzi. U części chorych dochodzi do samoistnej remisji objawów, jednak większość wymaga długofalowej opieki i indywidualnego podejścia.

Mikroskopowe zapalenie jelita grubego a leczenie biologiczne – kiedy się je rozważa?

Leczenie biologiczne w mikroskopowym zapaleniu jelita grubego jest rozważane przede wszystkim w przypadkach opornych na standardową terapię farmakologiczną. Choć większość pacjentów dobrze reaguje na leczenie objawowe, u części z nich dochodzi do nawrotów lub braku poprawy mimo stosowania leków pierwszego i drugiego rzutu. Mikroskopowe zapalenie jelita grubego o ciężkim przebiegu, związane z przewlekłą biegunką, utratą białka czy zaburzeniami wchłaniania kwasów żółciowych, może wymagać bardziej zaawansowanego podejścia terapeutycznego.

Wskazaniami do rozpoczęcia leczenia biologicznego są:

• nawracające objawy mikroskopowego zapalenia mimo stosowania glikokortykosteroidów
• nietolerancja leków immunosupresyjnych
• ciężkie postaci choroby, z towarzyszącymi objawami ogólnymi i istotnym pogorszeniem jakości życia
• potwierdzona obecność mikroskopowych zmian histopatologicznych, mimo długotrwałego leczenia

W terapii biologicznej najczęściej stosuje się przeciwciała anty-TNF, choć ich skuteczność w leczeniu MZJG nie została jeszcze potwierdzona w szerokich badaniach klinicznych. Ze względu na rzadkość takich przypadków, decyzja o włączeniu leczenia biologicznego powinna być podejmowana przez gastroenterologa z doświadczeniem w terapii nieswoistych chorób zapalnych jelit. Warto podkreślić, że mikroskopowe zapalenie jelit, mimo że należy do nieswoistych chorób zapalnych jelit, rzadko wymaga aż tak zaawansowanej interwencji. Toczą się badania kliniczne, z których można skorzystać w CM Medis.